सम्झनयोग्य कृति : सम्झनाको चोमोलुङ्मा

कुनै पुस्तक पढ्नु अघि लेखकीय (भूमिका) पढ्ने बानी छ । कतिपय कवि/लेखकहरूको सृजनात्मक भावना बुझ्न यसले मद्दत गर्दछ । अझ भनौं, कविको साहित्यिक चिन्तन, विचार र सैद्धान्तिक दृष्टिकोणको बारेमा प्रस्ट बुझेर पुस्तक अध्ययन गर्दा लेखनको गहिराइसम्म पुग्न सकिन्छ । कवि रोशन यक्सोको कृति सम्झनाको चोमोलुङ्मा (कवितासङ्ग्रह) पुस्तक प्रकाशित भएदेखि मनमा कौतूहल उत्पन्न हुन थालेको हो ।

कृति प्रकाशन अघि नै उनको धेरै फुटकर कविताहरू पढ्ने अवसर मिलेको थियो । तिनै कविताहरू सम्झेर गम खाएँ । तर पुस्तकको पाना पल्टाएजस्तो नहुँदोरहेछ । केही अपुरो/अधुरो भएजस्तो महसुस भयो र कृति हात लाग्नसाथ पुस्तकको पानाहरू पल्टाउन हतार गरे । कृति प्रकाशनको सन्दर्भमा कविको संक्षिप्त भनाइ पढेर मन गदगद भयो । कविसँग साहित्यप्रतिको सोच र कविता लेखनको प्रभाव वाल्यकालबाटै सुरू भएको रहेछ ।

कवि रोशन यक्सोको कृति सम्झनाको चोमोलुङ्मा (कवितासङ्ग्रह) पाठकहरूको लागि सम्झना योग्य कृति हुन् । ४० थान कविता समेटिएको सङ्ग्रहभित्र स्वदेश तथा विदेशको जीवन भोगाइका अनुभूतिहरू समेटिएका छन् । कवितामा देश प्रेम, आफन्तको माया र राज्यको कमीकमजोरीहरूप्रतिको चिन्ता व्यक्त गरिएको छ । कवि स्वयं परदेशी जीवन बाँचिरहेको हुनाले देश छोड्नुको पीडा, देशको विद्यमान विकृति, विसंगति र पहिचानको खोजीलगायतका विषय कवितामा समेटिएको पाइन्छ ।

यस सङ्ग्रहको पहिलो कविता-
‘आमा रकः आफ्नालाई पर्खनेहरू’
केही अंश…
पर्खनु-
गाह्रो हुन्छ ।
निरन्तर कसैलाई पर्खनु- झन् गाह्रो
आउने/नआउने केही टुङ्गो बेगर पर्खनु- सबैभन्दा कठिन ।
आमा रक-
घाम-पानी-आँधी-हुरी केही नभनी
कठोर साधनारत तपस्वीझैं
सदियौंदेखि आफ्नो प्रिय मान्छे पर्खिरहेछिन्
••••••••••••
हङकङको उत्तर मश्चिम क्षेत्र शा तीनस्थित ऐतिहासिक मूर्ति ‘आमा रक’लाई बिम्ब बनाएर गहन कविताको रचना गरिएको छ । समुद्रमा माछा मार्न गएको श्रीमानको पर्खाइमा बसेकी श्रीमतीको मूर्ति (आमा रक)ले परिवार र आफन्तसँगको बिछोड र यसबाट उत्पन्न माया, त्याग र आशाको दरिलो भावहरू कवितामा व्यक्त गरिएको छ । कुनै पनि निश्चित वस्तु प्राप्तिको लागि जीवनलाई समर्पण गर्नु निकै कठिन कार्य हो भन्ने कविताको यथार्थ हो। कविता लेख्दै गर्दा कतै आफै परदेशमा भुल्ने त हैन ? कवि स्वंय आफूप्रति चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । मानव समुदाय एक अर्का विचको माया मोह र आदर-सम्मानले सम्बन्धलाई दिगो बनाउँछ भन्ने कविताको आसय हुन सक्दछ ।

शहर:
यो सपनाको शहरमा
मेरो यात्रा-
कोठादेखि-कामसम्म
कामदेखि-कोठासम्म ।

शहर जति ठूलो भयो
सम्बन्ध त्यति नै साँघुरिँदो रहेछ ।

उपरोक्त छ लाइनको ‘शहर’ कविताले शहरी जीवनलाई परिभाषित गर्ने जमर्को गरेको छ । सशक्त बिम्ब र भाव प्रकट हुने हो भने शब्दको भारी बोकेर मात्र कविताको उच्चाई माथि उक्लन सक्दैन । कविता औषधिको ट्याब्लेट जस्तै हो, निश्चित डोज पूरा भयो भने सब ठीक हुन्छ । शहरमा बसोबास गरेपछि धेरै सुख सुविधाहरू उपयोग गर्न सकिन्छ भन्ने मानसिक छाप परेको छ । तर शहरमा तत् तत् सुविधाहरू प्राप्त गर्नको लागि जीवनलाई बन्धक बनाइन्छ । किनकि केही पाउनको केही गुमाउनु जस्तै हो । यति छोटो ‘शहर’ कवितामार्फत शहरी जीवनको राम्रो चित्रण गरिएको छ । सुविधासम्पन्न उत्पादनहरूले सेवा त दियो । तर सेवा प्राप्त गर्नका लागि मानिसहरू मेसिनजस्तो प्रयोग भइरहेका छन् । सिक्काको (पैसा) दुईपाटा भनेजस्तो शहरी जीवनको पनि राम्रा र नराम्रा पाटाहरू हुन्छन् । छुट्याउने कार्य सजन पाठकहरूको हो । कवि लेखकले समस्याको पहिचान गर्ने हो, निर्देशन गर्ने होइन ।

नयाँ बाटोः
लाग्दै छ
छोडिएको बाटोलाई फेरि हिँड्नुपर्ला ।

त्यो अतीतको बाटो-
जो धेरै सुखद् थियो ।
………..
न छ आफू हुनुको आत्मबोध
न छ कुनै परिचय
यो दिक्कलाग्दो दैनिकी
वाक्वाकी लाग्ने शहर छाड्न
लाग्दैछ-
छोडिएको बाटोलाई फेरि हिड्नुपर्ला.. ।

विगत भनेको वर्तमानको इतिहास हो । विगतमा भए-गरेका राम्रा-नराम्रा कार्यहरूको सम्झना त हुने नै भयो । समय र परिस्थितिले धकेलेर टाढा पुगिसकेपछि बितेको समय र स्थानहरूमा चाहेर पनि पुग्न सक्दैनौं । मात्र तनमनमा पलपल याद बनेर बसेको हुन्छ अतित । तिनै यादहरूको संगालो बनेको छ, ‘नयाँ बाटो’ कविता । यस कविताले वर्तमानलाई साँची राखेर विगतको अनुभूति गर्न प्रेरणा प्रदान गर्दछ । जीवन भनेको केही हो र केही होइन पनि हो । यी दुवैको मिलन बिन्दुमा जीवनको सार भेटिन्छ । आखिरी हिसाब मिल्नलाई जोड र घटाउको आवश्यक पर्दछ ।
जीवनको पेरिफेरिमा समयलाई साँची राखेर अघि बढ्दा कहिले आशा र कहिले निरासालाई झेल्नु सिक्काको दुई पाटाजस्तै हो ।

सम्झनाको चोमोलुङ्माः
मेरो थेबाले रोपेको
आजिबुङको फेदमा विगतलाई सम्झँदै छु-

मेरो पदचाप कुल्चेर जाने
काजी साप र मुखिया सापका घोडालाई सम्झन्छु-
जो दौडन्थे जोडजोडले हिन्हिनाउदे
त्यही निरङ्कुश चिच्याहटमाझ हराएका थिए
मैले गाएका पालाम र हाक्पारे भाका
त्यतै कतै विलिन भएका थिए
मेरा साकेलाका धुन ।

सम्झन्छु-
तमसुक गर्दी हजारका पछाडि
जाबो एउटा शून्य थप्दा
कसरी गएथ्यो विरमान दर्जीक घरबारी
किन र कसरी
जुठी दमिनी र बाटुली कमिनी मात्र
बारम्बार घोषित हुन्थे बोक्सी र डङ्किनी
सम्झनाको गर्तमा अझै ताजा छ ।
••••••••••••
आजकाल-
जब आद आउँछ नि आँधीजसरी विगतको
म तिनै यादका थुङ्गा उनेर
यही बूढो आजिबुङको फेदमा
निर्माण गर्ने गर्छु सम्झनाको चोमोलुङ्मा ।

साहित्य समाजको दर्पण हो, भनिन्छ । अझ मार्ग निर्देशन पनि हो । समाजको सबैखाले चरित्रहरू लिखित हुने सौभाग्य साहित्य लेखनबाट नै हो । समाजमा भएका विविध विषयहरू बिम्ब, भाव र काव्यत्मक शैलीमा कविताको निर्माणले सामाजिक उत्तरदायित्व ग्रहण गर्दछ । ‘सम्झनाको चोमोलुङ्मा’ शीर्षक कविताले नेपाली समाजमा हुने गरेको असमान्ता, भेद्भाव र थिचोमिचोको प्रतिबिम्बित गरेको छ । यी सबैखाले विभेदहरूको अन्त्यको लागि यसरी सशक्त कलम चलाउन सक्नु कविको दूरदर्शिता हो । असली समाज रूपान्तरणको लागि कविता एक सशक्त माध्यम हो ।

कवि रोशन यक्सो एक कुशल र चिन्तनशील कवि त हुँदै हो, सामाजिक र राजनीतिक चेत भएको व्यक्ति पनि हो । उनको काव्यिक लेखन विविधताको समिश्रण हो ।